ભારતીય નૌકાદળની દરિયાઈ સુરક્ષા અને લડાયક ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવવા કેન્દ્ર સરકારે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. સુરક્ષા પરની કેબિનેટ સમિતિ (CCS) દ્વારા ભારતીય નૌકાદળ માટે આઠ નેક્સ્ટ જનરેશન કોર્વેટ (NGC) યુદ્ધજહાજોના નિર્માણ માટે ₹40,000 કરોડથી વધુના પ્રોજેક્ટને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ અત્યાધુનિક સ્ટીલ્થ યુદ્ધજહાજોનું નિર્માણ ભારતની બે અગ્રણી સરકારી શિપબિલ્ડિંગ કંપનીઓ ગાર્ડન રીચ શિપબિલ્ડર્સ એન્ડ એન્જિનિયર્સ (GRSE), કોલકાતા અને ગોવા શિપયાર્ડ લિમિટેડ (GSL) દ્વારા કરવામાં આવશે.
આ પ્રોજેક્ટથી ભારતીય નૌકાદળના કાફલામાં આધુનિક યુદ્ધજહાજોનો ઉમેરો થશે. સાથે જ દેશના સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષેત્ર, સ્વદેશી ટેકનોલોજી અને સ્થાનિક ઉદ્યોગોને પણ પ્રોત્સાહન મળવાની અપેક્ષા છે.
₹40 હજાર કરોડથી વધુના પ્રોજેક્ટને CCSની મંજૂરી
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી સુરક્ષા પરની કેબિનેટ સમિતિએ ભારતીય નૌકાદળ માટે આઠ નેક્સ્ટ જનરેશન કોર્વેટ બનાવવાના પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી છે. આ પ્રોજેક્ટની કિંમત ₹40,000 કરોડથી વધુ હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
આઠેય યુદ્ધજહાજોનું નિર્માણ દેશમાં જ કરવામાં આવશે. તેના માટે કોલકાતાની GRSE અને ગોવા શિપયાર્ડ લિમિટેડને જવાબદારી સોંપવામાં આવશે. બંને શિપયાર્ડ વચ્ચે આ પ્રોજેક્ટનું કામ વહેંચવામાં આવશે. કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવાની પ્રક્રિયા આગામી દિવસોમાં થવાની અપેક્ષા છે.
શું છે નેક્સ્ટ જનરેશન કોર્વેટની ખાસિયતો?
આગામી પેઢીનાં આઠ કોર્વેટ યુદ્ધજહાજો આશરે 2,000 ટન વજન ધરાવતા હશે. આ જહાજો દરિયામાં લગભગ 30 નોટની ઝડપે આગળ વધી શકશે, જે અંદાજે 55.6 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક થાય છે.
આ યુદ્ધજહાજોમાં ભારતીય નૌકાદળ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી નવી સ્વદેશી સ્ટીલ્થ ડિઝાઇનનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. સ્ટીલ્થ ટેકનોલોજીનો મુખ્ય હેતુ દુશ્મનના રડાર પર જહાજની ઓળખ અને તેની હાજરીની સંભાવના ઘટાડવાનો છે.
આધુનિક સેન્સર, શસ્ત્ર પ્રણાલીઓ અને અદ્યતન સંચાર સુવિધાઓથી સજ્જ આ જહાજો દરિયાઈ સુરક્ષાની વિવિધ કામગીરી માટે ઉપયોગી બનશે.
હવા, પાણી અને સબમરીન સામે લડવાની ક્ષમતા
આ નેક્સ્ટ જનરેશન કોર્વેટ્સ મલ્ટી-રોલ યુદ્ધજહાજ હશે. એટલે કે એક જ જહાજનો ઉપયોગ દરિયામાં અલગ-અલગ પ્રકારના સુરક્ષા અને લશ્કરી મિશન માટે કરી શકાશે.
તેમની મુખ્ય ક્ષમતાઓમાં નીચેની કામગીરીનો સમાવેશ થાય છે:
-
એન્ટી-સર્ફેસ વોરફેર: દરિયાની સપાટી પર રહેલા દુશ્મનનાં યુદ્ધજહાજો સામે કાર્યવાહી.
-
એન્ટી-સબમરીન વોરફેર: સમુદ્રની અંદર રહેલી દુશ્મન સબમરીનને શોધવી અને તેનો સામનો કરવો.
-
એન્ટી-એર વોરફેર: હવાઈ હુમલાઓ અને જોખમો સામે સુરક્ષા પૂરી પાડવી.
-
દરિયાઈ પેટ્રોલિંગ: દરિયાઈ સીમાઓ અને મહત્વપૂર્ણ વિસ્તારો પર નજર રાખવી.
-
કોસ્ટલ ડિફેન્સ: દેશના દરિયાકાંઠાની સુરક્ષા મજબૂત બનાવવી.
-
સર્ચ એન્ડ રેસ્ક્યૂ: દરિયામાં મુશ્કેલીમાં ફસાયેલા લોકોને શોધવા અને બચાવ કામગીરીમાં મદદ કરવી.
આ તમામ ક્ષમતાઓને કારણે ભારતીય નૌકાદળને વિવિધ દરિયાઈ પરિસ્થિતિઓમાં વધુ અસરકારક રીતે કામગીરી કરવાની સુવિધા મળશે.
70 ટકાથી વધુ સ્વદેશી સામગ્રીનો ઉપયોગ
આ પ્રોજેક્ટની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતાઓમાંની એક તેની સ્વદેશી સામગ્રી છે. આઠેય યુદ્ધજહાજોના નિર્માણમાં 70 ટકાથી વધુ ભારતીય સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.
તેના કારણે દેશના સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં સ્થાનિક કંપનીઓની ભાગીદારી વધશે. ખાસ કરીને નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSME), એન્જિનિયરિંગ કંપનીઓ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદકો અને વિવિધ સપ્લાયર્સને નવા ઓર્ડર મળવાની સંભાવના છે.
આ ઉપરાંત યુદ્ધજહાજોના નિર્માણ દરમિયાન હજારો પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ રોજગારીની તકો ઊભી થવાની અપેક્ષા છે. આ પ્રોજેક્ટ આત્મનિર્ભર ભારત અને સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું બની શકે છે.
GRSE અને ગોવા શિપયાર્ડ બનાવશે આઠ યુદ્ધજહાજ
આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટની જવાબદારી ભારતની બે સરકારી શિપબિલ્ડિંગ કંપનીઓને સોંપવામાં આવી છે.
ગાર્ડન રીચ શિપબિલ્ડર્સ એન્ડ એન્જિનિયર્સ (GRSE): કોલકાતા સ્થિત આ કંપની ભારતીય નૌકાદળ અને અન્ય સરકારી સંસ્થાઓ માટે વિવિધ પ્રકારનાં જહાજો અને સંરક્ષણ પ્લેટફોર્મનું નિર્માણ કરે છે.
ગોવા શિપયાર્ડ લિમિટેડ (GSL): ગોવાના વાસ્કો-દ-ગામા ખાતે આવેલી આ સરકારી કંપની પણ ભારતીય સંરક્ષણ ક્ષેત્ર માટે યુદ્ધજહાજો અને અન્ય દરિયાઈ પ્લેટફોર્મ તૈયાર કરે છે.
બંને શિપયાર્ડમાં આ પ્રોજેક્ટનું કામ વહેંચાતાં લાંબા સમય સુધી ઉત્પાદન પ્રવૃત્તિઓ ચાલુ રહેશે અને સ્થાનિક સંરક્ષણ ઉદ્યોગને પણ વેગ મળશે.
2030 સુધીમાં પહેલું યુદ્ધજહાજ નૌકાદળને સોંપવાનું લક્ષ્ય
આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ પ્રથમ કોર્વેટનું નિર્માણ આગામી એક વર્ષની અંદર શરૂ થવાની અપેક્ષા છે. ભારતીય નૌકાદળને આઠ પૈકીનું પ્રથમ યુદ્ધજહાજ વર્ષ 2030 સુધીમાં સોંપવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.
ત્યારબાદ અન્ય યુદ્ધજહાજોનું નિર્માણ અને નૌકાદળમાં સામેલ કરવાની પ્રક્રિયા તબક્કાવાર આગળ વધશે. જોકે અંતિમ સમયમર્યાદા અને કરારની વિગતો ઔપચારિક કરાર થયા બાદ વધુ સ્પષ્ટ થશે.
હિંદ મહાસાગરમાં ભારતની દરિયાઈ સુરક્ષા વધુ મજબૂત બનશે
હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં વધતા દરિયાઈ સુરક્ષા પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતીય નૌકાદળ પોતાના કાફલાનું સતત આધુનિકીકરણ કરી રહ્યું છે. આ ક્ષેત્રમાં ભારતના વ્યાપારી દરિયાઈ માર્ગો, બંદરો અને વ્યૂહાત્મક હિતોની સુરક્ષા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
ચીનની વધતી દરિયાઈ હાજરી અને પ્રદેશમાં બદલાતા સુરક્ષા સમીકરણો વચ્ચે ભારતીય નૌકાદળની દેખરેખ તથા લડાયક ક્ષમતામાં વધારો કરવાની જરૂરિયાત પણ વધી છે.
આઠ નવા નેક્સ્ટ જનરેશન કોર્વેટ્સનો પ્રોજેક્ટ નૌકાદળના વ્યાપક આધુનિકીકરણ કાર્યક્રમનો એક ભાગ છે. આ ઉપરાંત નીલગિરી ક્લાસ ફ્રિગેટ્સ, આગામી પેઢીના ડિસ્ટ્રોયર્સ અને ફ્લીટ સપોર્ટ શિપ્સ જેવા પ્રોજેક્ટ્સ પર પણ કામ આગળ વધી રહ્યું છે.
આમ, ₹40,000 કરોડથી વધુના ખર્ચે તૈયાર થનારા આઠ સ્વદેશી સ્ટીલ્થ કોર્વેટ્સ ભારતીય નૌકાદળની દરિયાઈ ક્ષમતામાં મહત્વપૂર્ણ ઉમેરો કરશે. સાથે જ સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદન, રોજગારી અને દેશના શિપબિલ્ડિંગ ઉદ્યોગને પણ નવી દિશા આપવાની અપેક્ષા છે.
