ભારતમાં રોજિંદા વપરાશની ચીજવસ્તુઓના વધતા ભાવ સામાન્ય પરિવારોના ઘરખર્ચ પર દબાણ વધારી રહ્યા છે. સપ્ટેમ્બર 2026ના આંકડા પ્રમાણે દેશમાં છૂટક મોંઘવારી વધીને 5.54 ટકા અને ખાદ્ય મોંઘવારી 7.74 ટકા પર પહોંચી છે. ખાસ કરીને ડુંગળીના ભાવમાં વાર્ષિક ધોરણે 108.09 ટકાનો જંગી વધારો નોંધાયો છે. આ ઉપરાંત ખાંડ, ગોળ, ખાદ્ય તેલ અને ચોખાના ભાવમાં પણ વધારો થયો છે.
સપ્ટેમ્બરમાં છૂટક મોંઘવારી 5.54 ટકા, ખાદ્ય મોંઘવારી 7.74 ટકા
ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (CPI) આધારિત છૂટક મોંઘવારી સપ્ટેમ્બર 2026માં વધીને 5.54 ટકા થઈ છે. ઑગસ્ટમાં આ દર 4.83 ટકા હતો. એટલે કે એક મહિનામાં 0.71 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે.
બીજી તરફ, ગ્રાહક ખાદ્ય ભાવ સૂચકાંક (CFPI) આધારિત ખાદ્ય મોંઘવારી ઑગસ્ટના 5.97 ટકાથી વધીને સપ્ટેમ્બરમાં 7.74 ટકા થઈ છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં થયેલો વધારો સામાન્ય મોંઘવારી પર પણ અસર કરી રહ્યો છે.
ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં છૂટક મોંઘવારી 6.08 ટકા નોંધાઈ છે, જ્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં તે 4.88 ટકા રહી છે. ખાદ્ય મોંઘવારીના મામલે પણ ગામડાંમાં 8.06 ટકા અને શહેરોમાં 7.18 ટકાનો દર નોંધાયો છે. એટલે કે ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવનો દબાણ ગ્રામીણ પરિવારો પર વધુ જોવા મળ્યો છે.
ડુંગળીના ભાવમાં 108.09 ટકાનો વધારો
સપ્ટેમ્બર મહિનામાં ડુંગળીના ભાવમાં વાર્ષિક ધોરણે 108.09 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. ઑગસ્ટમાં આ વધારો 48.78 ટકા હતો. એક મહિનામાં ડુંગળીના ભાવવધારાના દરમાં થયેલો આ મોટો ફેરફાર ખાદ્ય મોંઘવારી પાછળનું મહત્ત્વનું કારણ બન્યો છે.
ડુંગળી ઉપરાંત આદુના ભાવમાં 62.85 ટકા, લસણમાં 54.62 ટકા અને લીંબુમાં 36.41 ટકાનો વાર્ષિક વધારો નોંધાયો છે. બીજી તરફ બટાકા અને ટામેટાંના ભાવમાં વાર્ષિક ધોરણે ઘટાડો નોંધાયો છે.
ખાંડ, ગોળ અને ખાદ્ય તેલ પણ મોંઘાં
આર્થિક સમીક્ષામાં રજૂ થયેલા આંકડા મુજબ સપ્ટેમ્બર દરમિયાન ખાંડના ભાવમાં વાર્ષિક ધોરણે 30 ટકા અને ગોળના ભાવમાં 23 ટકાનો વધારો થયો છે.
ખાદ્ય તેલના ભાવમાં પણ વધારો નોંધાયો છે. રિફાઇન્ડ તેલ 15 ટકા અને મગફળીનું તેલ 14 ટકા મોંઘું થયું છે. જ્યારે ચોખાના ભાવમાં આશરે 8 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે.
રસોડામાં રોજિંદા વપરાતી આ વસ્તુઓના ભાવ વધવાથી પરિવારોના માસિક બજેટ પર વધારાનો બોજ પડી રહ્યો છે.
ડુંગળીના ભાવમાં વધારો થવાનું કારણ શું?
ડુંગળીના ભાવ વધવા પાછળ મુખ્યત્વે પુરવઠાની સમસ્યા જવાબદાર હોવાનું આર્થિક સમીક્ષામાં જણાવાયું છે. અગાઉના રવિ પાકમાંથી બચેલો સ્ટોક ઘટી રહ્યો છે, જ્યારે નવા ખરીફ પાકની બજારમાં આવકમાં અંદાજે એક મહિનાનો વિલંબ થયો છે.
બજારમાં ડુંગળીનો પુરવઠો ઘટતાં ભાવ પર દબાણ વધ્યું છે. ખેતીના ઉત્પાદન અને બજારમાં આવક વચ્ચેનું આ અંતર ડુંગળીના ભાવમાં થયેલા મોટા વધારાનું એક મહત્ત્વનું કારણ છે.
ખાંડ મોંઘી થવા પાછળ શેરડીના પાકની અસર
ખાંડના ભાવમાં વધારા પાછળ શેરડીના ઓછા ઉત્પાદનને મહત્ત્વનું કારણ ગણાવવામાં આવ્યું છે. વધુ પડતા વરસાદ અને શેરડીના પાકમાં લાલ સડો (Red Rot) રોગની અસરને કારણે ઉત્પાદન પર દબાણ આવ્યું હોવાનું જણાવાયું છે.
આ ઉપરાંત તહેવારો પહેલાં ખાંડની માંગ વધવાની શક્યતા અને વૈશ્વિક બજારમાં પુરવઠાની સ્થિતિ પણ ભાવને અસર કરી શકે છે.
ચોખાના ભાવમાં વધારો કેમ થયો?
ચોખાના ભાવમાં વધારા પાછળ ભારતીય ચોખાની આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વધતી માંગને એક મહત્ત્વનું કારણ ગણાવવામાં આવ્યું છે. ખાસ કરીને ખાડી દેશોમાં ભારતીય ચોખાની માંગમાં વધારો થવાથી સ્થાનિક બજારમાં પણ ભાવ પર દબાણ ઊભું થઈ શકે છે.
જથ્થાબંધ મોંઘવારી 11.39 ટકા પર પહોંચી
છૂટક બજારની સાથે જથ્થાબંધ બજારમાં પણ મોંઘવારી વધી છે. જથ્થાબંધ ભાવ સૂચકાંક (WPI) આધારિત મોંઘવારી ઑગસ્ટના 9.92 ટકાથી વધીને સપ્ટેમ્બર 2026માં 11.39 ટકા થઈ છે.
વિવિધ ક્ષેત્રોમાં મોંઘવારીના દર આ પ્રમાણે રહ્યા છે:
-
ઇંધણ અને વીજળી: 25.85 ટકા
-
ઉત્પાદિત ચીજવસ્તુઓ: 9.76 ટકા
-
પ્રાથમિક ચીજવસ્તુઓ: 8.67 ટકા
-
જથ્થાબંધ ખાદ્ય સૂચકાંક: 8.66 ટકા
ખાસ કરીને ઇંધણ અને વીજળીના ભાવમાં થયેલા વધારાથી ઉત્પાદન અને પરિવહન ખર્ચ પર દબાણ ઊભું થઈ શકે છે. જોકે, જથ્થાબંધ મોંઘવારીનો આંકડો સીધો ગ્રાહક બજારના ભાવવધારા જેટલો જ હોય એવું નથી.
સામાન્ય પરિવારોના બજેટ પર વધતું દબાણ
સપ્ટેમ્બર 2026ના આંકડા દર્શાવે છે કે ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો મોંઘવારીનું મહત્ત્વનું કારણ બની રહ્યો છે. ડુંગળી, ખાંડ, તેલ અને ચોખા જેવી રોજિંદા ઉપયોગની વસ્તુઓ મોંઘી થતાં સામાન્ય પરિવારોના ઘરખર્ચમાં વધારો થઈ રહ્યો છે.
ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ખાદ્ય મોંઘવારીનો દર શહેરી વિસ્તારો કરતાં ઊંચો રહ્યો છે. આગામી સમયમાં નવા પાકની બજારમાં આવક, પુરવઠાની સ્થિતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના ભાવ નક્કી કરશે કે ખાદ્ય મોંઘવારીમાં કેટલી રાહત મળે છે.
